Bir ihracat siparişinde fiyat kadar önemli bir konu daha vardır: Yükün nerede ve hangi masraflarla alıcıya ulaşacağı. Bunu belirleyen kurallar Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan Incoterms kurallarıdır. Güncel sürüm Incoterms 2020’dir ve toplam on bir kuraldan oluşur.
Incoterms bir ticari sözleşme şartıdır; taşıma sözleşmesi değildir. Yani masrafın ve riskin satıcı ile alıcı arasında nasıl paylaşılacağını belirler, ancak ödeme şeklini veya malın mülkiyetinin ne zaman geçtiğini düzenlemez. Taşıyıcı ile yapılan sözleşme ayrıca yürür.
Kara yolunda hangi kurallar kullanılır?
Incoterms 2020’deki on bir kuralın yedisi taşıma türünden bağımsız kullanılabilir: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP. Kalan dördü (FAS, FOB, CFR, CIF) yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı içindir. Bu yüzden kara yolu sevkiyatlarında bu dört kural kullanılmamalıdır; kara yolu yükünde FOB yazmak, sözleşmede belirsizlik yaratır.
Yedi kuralın özeti
EXW (Ex Works, çıkış yeri teslim): Satıcı, malı kendi tesisinde alıcının emrine hazır bulundurur. Yükleme, çıkış gümrüğü ve tüm taşıma masrafı ile risk alıcıya aittir. Satıcı için en düşük yükümlülüktür.
FCA (Free Carrier, taşıyıcıya teslim): Satıcı, malı belirlenen yerde alıcının gösterdiği taşıyıcıya teslim eder ve ihracat gümrüğünü yapar. Teslimden sonrası alıcının sorumluluğundadır. Kara yolunda sık tercih edilir, çünkü ihracat işlemi satıcıdadır.
CPT (Carriage Paid To, taşıma ücreti ödenmiş): Satıcı, belirlenen varış yerine kadar taşıma ücretini öder ve ihracat gümrüğünü yapar. Risk ise mal ilk taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcıya geçer; yani masrafı ödeyen taraf ile riski taşıyan taraf farklıdır.
CIP (Carriage and Insurance Paid To): CPT gibidir, ancak satıcı ayrıca sigorta yaptırır. Incoterms 2020’de CIP için varsayılan sigorta kapsamı, önceki sürümdeki ICC (C) yerine en geniş kapsam olan ICC (A)’dır.
DAP (Delivered at Place, belirlenen yerde teslim): Satıcı, malı belirlenen varış yerine kadar taşır ve boşaltmaya hazır olarak araçta teslim eder. Boşaltma ve ithalat gümrüğü alıcıya aittir.
DPU (Delivered at Place Unloaded, boşaltılmış olarak teslim): DAP’a benzer; fark, satıcının malı varış yerinde boşaltmasının da yükümlülüğe dâhil olmasıdır. Bu kural Incoterms 2010’daki DAT (Delivered at Terminal) kuralının yerini almıştır; artık varış yerinin bir terminal olması şart değildir.
DDP (Delivered Duty Paid, gümrük vergisi ödenmiş teslim): Satıcı, malı alıcının ülkesinde ithalat gümrüğü dâhil tüm masrafları üstlenerek teslim eder. Satıcı için en yüksek yükümlülüktür. İthalat vergi ve işlemleri satıcıya ait olduğundan, satıcının o ülkede bu işlemleri yapabilecek durumda olması gerekir.
Hangi kural ne zaman seçilir?
Seçim tarafların deneyimine ve işi yönetme isteğine bağlıdır:
- Taşımayı ve gümrüğü kendi yönetmek isteyen alıcılar için EXW veya FCA uygundur. EXW’de ihracat işlemi alıcıdadır; yabancı alıcı için bu zor olabileceğinden FCA genellikle daha pratiktir.
- Taşımayı satıcının organize etmesi isteniyorsa CPT veya CIP kullanılır.
- Alıcıya kadar tüm sorumluluğu satıcının üstlenmesi isteniyorsa DAP, DPU veya DDP kullanılır.
Sık yapılan hatalar
- Yer adını yazmamak. Her kural belirli bir yere bağlıdır. “DAP” yazmak yetmez; “DAP Belgrad, depo adresi” gibi yeri açıkça yazmak gerekir.
- Deniz kurallarını kara yolunda kullanmak. FOB, CIF gibi kurallar kara yolu için tasarlanmamıştır.
- Sigorta yükümlülüğünü karıştırmak. CPT’de sigorta satıcıya ait değildir; CIP’de ise zorunludur.
- Gümrük sorumluluğunu belirsiz bırakmak. İhracat ve ithalat gümrüğünün kimde olduğunu sözleşmede netleştirmek, sınırda yük bekletilmesini önler.
- Kuralın sürümünü yazmamak. “Incoterms 2020” şeklinde sürümü belirtmek, taraflar arasında tartışmayı önler.
Taşıyıcıdan ne beklenir?
Teslim şartını siz belirlersiniz; taşıyıcı bu şarta göre yük teslim alma ve teslim etme planını yapar. Teklif isterken sipariş sözleşmenizdeki Incoterms şartını ve teslim yerini bildirmeniz, doğru fiyatlama ve evrak hazırlığı için en önemli bilgilerden biridir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; sözleşme hükümleri için ICC’nin resmî Incoterms 2020 metnine ve hukuk danışmanınıza başvurun.